Khi nào CSGT được dừng xe của người dân và “chuyên đề” có còn được công khai?

Việc Cảnh sát giao thông (CSGT) được dừng phương tiện của người dân để kiểm tra trong những trường hợp nào luôn là chủ đề được dư luận quan tâm. Hiện nay, nhiều người tham gia giao thông vẫn có tư duy cho rằng CSGT chỉ được dừng phương tiện khi phát hiện vi phạm, và người tham gia giao thông có quyền yêu cầu ngược lực lượng CSGT phải xuất trình Kế hoạch tuần tra, kiểm soát giao thông – hay còn gọi là “chuyên đề” – để kiểm tra.

Những quy định mới nhất từ cuối năm 2024 đã làm rõ nhiều vấn đề, đặc biệt là quyền hạn của CSGT và quyền được biết thông tin của người dân.

CSGT có quyền “vẫy” bạn vào lề đường ngay cả khi không có vi phạm giao thông

Theo quy định tại Điều 66 của Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024, lực lượng CSGT có cơ sở pháp lý rõ ràng để dừng phương tiện của người dân. Có tới 04 tình huống CSGT được quyền dừng phương tiện của người tham gia giao thông:

• Trường hợp 1: Phát hiện hành vi vi phạm hoặc có căn cứ xác định có vi phạm

Đây là trường hợp phổ biến nhất, khi người dân có hành vi vi phạm rõ ràng (chẳng hạn như vượt đèn đỏ, chạy quá tốc độ…).

• Trường hợp 2: Thực hiện theo mệnh lệnh, kế hoạch tuần tra, kiểm soát

CSGT làm việc theo sự phân công, kế hoạch tuần tra đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

• Trường hợp 3: Phục vụ nhiệm vụ khẩn cấp 

Liên quan đến quốc phòng, an ninh, trật tự xã hội hoặc công tác cứu hộ, cứu nạn.

• Trường hợp 4: Theo tin báo, tố giác, phản ánh, kiến nghị

Khi có phản ánh từ cơ quan, tổ chức hoặc người dân về phương tiện vi phạm.

Như vậy, ngay cả khi bạn đang lái xe “ngoan ngoãn”, CSGT vẫn có quyền dừng xe nếu thuộc trường hợp 2, 3 hoặc 4 nêu trên. Nói cách khác, bạn có thể bị gọi vào “check-in” mà không cần lý do vi phạm giao thông rõ ràng ngay tại thời điểm đó.

“Chuyên đề” của CSGT: Từ công khai đến nội bộ

Vấn đề gây tranh cãi nhiều nhất trong thời gian qua là người dân có được quyền xem “Kế hoạch tuần tra, kiểm soát giao thông”, hay “chuyên đề” ngay tại chốt kiểm tra hay không.

Trước đây, theo điểm d khoản 1 Điều 5 Thông tư 67/2019/TT-BCA (Thông tư 67) ngày 28/11/2019 của Bộ Công an quy định về “Thực hiện dân chủ trong công tác bảo đảm trật tự, an toàn giao thông”, Kế hoạch tuần tra, kiểm soát giao thông được liệt kê vào danh sách các nội dung phải công khai qua cổng thông tin điện tử của cơ quan Công an, đăng trên báo chí, niêm yết tại trụ sở cơ quan Công an, công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng…

Các nội dung được công khai bao gồm: Tên đơn vị; tuyến đường; các loại phương tiện và các hành vi vi phạm tiến hành kiểm soát, xử lý; thời gian thực hiện.

Người tham gia giao thông chỉ được tiếp cận Kế hoạch tuần tra, kiểm soát giao thông qua các kênh thông tin kể trên mà không có quyền yêu cầu xem trực tiếp tại chỗ, nhưng ít nhất nếu ai chịu khó tìm hiểu trước khi tham gia giao thông cũng sẽ biết trước lịch hoạt động của CSGT.

Nhưng “cuộc chơi” đã thay đổi sau khi Thông tư 46/2024/TT-BCA (Thông tư 46) “Sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 67/2019/TT-BCA ngày 28 tháng 11 năm 2019 của Bộ trưởng Bộ Công an quy định về thực hiện dân chủ trong công tác bảo đảm trật tự, an toàn giao thông” chính thức có hiệu lực từ ngày 15/11/2024. Theo đó, Thông tư 46 đã bãi bỏ quy định công khai Kế hoạch tuần tra, kiểm soát giao thông.

Hệ quả: Kể từ ngày 15/11/2024, người dân không còn được phép tiếp cận “chuyên đề” của CSGT dưới bất kỳ hình thức nào. Tài liệu này được xác định là thông tin nội bộ, chỉ phổ biến trong phạm vi Tổ công tác trực tiếp thực hiện nhiệm vụ tuần tra, kiểm soát gia thông sau khi được cấp có thẩm quyền ban hành.

Lý do bãi bỏ: Tăng tính bảo mật và chống lại hành vi quấy rối có chủ đích

Lý giải về sự thay đổi này, Cục CSGT cho biết việc không công khai Kế hoạch tuần tra, kiểm soát giao thông là cần thiết để đảm bảo hiệu quả trong công tác xử lý vi phạm giao thông và đấu tranh phòng, chống tội phạm[1]:

• Tăng yếu tố bất ngờ trong nghiệp vụ: Kế hoạch tuần tra, kiểm soát giao thông không những hướng đến mục tiêu bảo đảm an toàn giao thông, mà còn được sử dụng khi cần phối hợp với cơ quan có thẩm quyền truy bắt tội phạm. Nếu CSGT công khai địa điểm, thời gian hoạt động, tội phạm sẽ dễ dàng né tránh, gây khó khăn cho lực lượng chức năng. Như vậy chẳng khác nào “vẽ đường cho hươu chạy”.
• Ngăn chặn hành vi lợi dụng: Nhiều cá nhân, đặc biệt là các đối tượng “trẻ trâu” đã lợi dụng việc công khai để chia sẻ lên mạng xã hội và trong hội nhóm trên các nền tảng nhắn tin trực tuyến, nhằm thông báo cho nhau để “né” chốt kiểm tra, làm giảm hiệu quả xử lý vi phạm.

Dư luận vẫn “chia rẽ”

Mặc dù các lý do được Cục CSGT đưa ra là chính đáng, giúp tăng cường hiệu quả ngăn chặn, xử phạt các hành vi nguy hiểm, nhưng trên các diễn đàn mạng xã hội, nhiều ý kiến vẫn bày tỏ sự tiếc nuối khi quy định cũ tại Thông tư 67 bị bãi bỏ.

Đa số các ý kiến và bình luận cho rằng việc công khai Kế hoạch tuần tra, kiểm soát giao thông giúp nâng cao tính minh bạch, dân chủ, đảm bảo quyền giám sát của người dân và phòng ngừa các hành vi tiêu cực, hoặc các hành vi khác mang tính chất lợi dụng chức vụ, quyền hạn khi thi hành công vụ tiềm ẩn trong lực lượng CSGT. Tác giả nhận thấy vấn đề “xem hay không xem” chuyên đề có lẽ vẫn còn gây tranh cãi dài dài.

Cân bằng thế nào giữa nghiệp vụ của lực lượng CSGT và “mắt thần” của nhân dân?

Việc Bộ Công an “khai tử” quy định công khai Kế hoạch tuần tra, kiểm soát giao thông chắc chắn có lý do chính đáng, có thể là sau một thời gian áp dụng thấy… nhiều “sạn”. Tuy nhiên, câu chuyện giám sát hoạt động của CSGT vẫn luôn là chủ đề “nóng bỏng tay”, chưa bao giờ hết được người dân quan tâm.

Làm cách nào để cân bằng giữa bí mật nghiệp vụ của lực lượng CSGT, nhưng vẫn bảo đảm sự minh bạch? Tác giả bài viết kiến nghị các cấp có thẩm quyền xem xét để sớm sửa đổi Thông tư 46, hoặc ra văn bản mới dung hòa cả hai phía: vừa giúp lực lượng CSGT hoàn thành nhiệm vụ hiệu quả, vừa thỏa mãn nhu cầu giám sát chính đáng của nhân dân. Đây có lẽ sẽ là giải pháp làm thỏa lòng công luận.

Cụ thể, tác giả đề xuất một số giải pháp nhằm hạn chế những bất cập sau khi Bộ Công an bãi bỏ quy định công khai Kế hoạch tuần tra, kiểm soát giao thông:

• Mở rộng đường dây nóng: Đẩy mạnh việc nhận phản ánh, khiếu nại độc lập để đảm bảo mọi hoạt động của CSGT luôn minh bạch.
• Giải đáp “cấp tốc”: Khi có phản ánh về hành vi lạm quyền, cơ quan chức năng phải công khai giải đáp cho người dân trong thời gian nhất định, kèm theo bằng chứng ghi âm, ghi hình liên quan đến hành vi bị phản ánh để các bên liên quan cùng đánh giá và giám sát.
• Công khai thông tin có chọn lọc: Giữ bí mật phần “nghiệp vụ nhạy cảm”, nhưng có thể công khai báo cáo kết quả tuần tra, kiểm soát, chỉ tiêu tổng quát để người dân hiểu CSGT làm việc hiệu quả đến đâu.
• Đề cao kỷ cương nội bộ: Áp dụng kỷ luật thép để hạn chế tối đa nguy cơ “vòi vĩnh”, lạm quyền.
• Khôi phục quy định cho phép người dân ghi âm, ghi hình: Khoản 5 Điều 11 Thông tư 67 trước đây từng cho phép người dân dùng thiết bị quay phim, chụp ảnh CSGT làm nhiệm vụ, nhưng quy định này đã bị Thông tư 46 bãi bỏ. Tác giả kiến nghị khôi phục quy định này, với các điều kiện kèm theo, chẳng hạn: Quay phim, chụp ảnh nhưng không được làm ảnh hưởng đến công việc của các chiến sỹ đang làm nhiệm vụ; Việc ghi âm, ghi hình được thực hiện ngoài khu vực bảo đảm trật tự, an toàn giao thông (đối với nơi có triển khai khu vực bảo đảm trật tự, an toàn giao thông); Không được lợi dụng quyền ghi âm, ghi hình để “né”, “câu giờ”, gây mất thời gian của lực lượng CSGT trong việc xử phạt lỗi vi phạm rõ ràng đã được chứng minh bằng hình ảnh, video. Nếu không chấp hành, người ghi âm, ghi hình có thể bị xử lý về hành vi “chống người thi hành công vụ”.

Lời kết: Bài toán “mật” và “minh”

Việc bãi bỏ quy định công khai “chuyên đề” giúp CSGT linh hoạt hơn, giữ bí mật tốt hơn trước các đối tượng muốn “lách luật”.

Tuy nhiên, điều này cũng làm dấy lên lo ngại về sự minh bạch, có thể là kẽ hở cho tiêu cực phát sinh nếu không có cơ chế giám sát đủ mạnh thay thế.

Tóm lại, “chìa khóa” nằm ở sự cân bằng: vừa bảo mật nghiệp vụ, vừa minh bạch với cộng đồng. Chính sách phải đạt được mục tiêu kép: an toàn giao thông nhưng lòng tin của người dân với lực lượng chức năng vẫn trọn vẹn.

[Hết]

Bài viết thể hiện quan điểm của cá nhân, với tư cách là một luật sư chuyên tư vấn, giải quyết các tranh chấp dân sự. Quý vị có nhu cầu trao đổi sâu hơn về chuyên môn, đặc biệt là cơ chế bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên trong quá trình giải quyết các vướng mắc như bài viết đã đề cập, xin vui lòng liên hệ với tác giả theo thông tin: Luật sư Phạm Trường Giang – Công ty Luật TNHH BROSS và Cộng sự; Số điện thoại: 090 456 0292 – 024 3555 3466; Email: giang.pt@bross.vn

[1] https://vneconomy.vn/automotive/cuc-csgt-ly-giai-ve-viec-bo-quy-dinh-cong-khai-ke-hoach-tuan-tra-kiem-soat.htm